A ninnau wrthi’n brysur yn buddsoddi cymaint o amser, arian ac ymdrech i achub y gylfinir mewn ardaloedd allweddol o’r DU, mae’n bwysig gofyn pam mae’r RSPB yn gwneud hyn, gyda chefnogaeth LIFE yr UE a nifer o sefydliadau eraill. Wedi’r cyfan, mae’n un rhywogaeth o blith llawer gormod a allai ddiflannu’n llwyr o’r DU, a thrwy hynny’r blaned. Mae’n gwestiwn mae staff y prosiect yn gofyn iddynt eu hunain o bryd i’w gilydd, yn enwedig ar ddiwedd tymor magu hir a chaled sydd wedi bod yn anodd yn gorfforol ac yn emosiynol. Mae rhoi pob gewyn ar waith i ddilyn hynt a helbul cywion gylfinir a chanfod bod nifer yn diflannu cyn magu plu, o ganlyniad i ysglyfaethu mae’n debyg, yn gallu torri calon!

Y rheswm cyntaf a roddir ac a roddir yn aml yw ein bod yn gwneud ein gorau glas dros y gylfinir er mwyn achub ei alwad atgofus a thorcalonnus rhag diflannu o’n rhostiroedd, ac felly o’n harfordiroedd. I’r rheini ohonom sydd wedi mwynhau ei alwad fyrlymus wrth i ni grwydro ar hyd tirweddau anghysbell, byddai colli hyn yn gwbl echrydus. Roedd Keegan, un o’n gwirfoddolwyr, wedi pendroni gryn dipyn ynghylch pam ei fod yn ein helpu i arolygu’r gylfinir, a dywedodd: “..rydyn ni ond yn dechrau malio am rywogaeth os yw’n garismatig, neu ar fin diflannu’n llwyr… mae ein gofal yn aml yn canolbwyntio ar yr hyn sy’n gwneud i ni deimlo’n well ac yn gynnes, neu hyd yn oed cyfle i ddangos ein hunain.”

Ceir rhesymau gwrthrychol a gwyddonol cryf ynghylch pam na ddylem ganiatáu i’r rhywogaeth benodol hon o adar ddiflannu, o blith y niferoedd sydd mewn perygl.  Unwaith eto mae Keegan yn cyfleu hyn mewn ffordd hyfryd “ ….rydyn ni’n gwybod bod ecosystemau amrywiol yn fwy gwydn gan fod nifer o organebau gyda’i gilydd yn cyflawni swyddogaethau hollbwysig yn yr amgylchedd. Petai’r ddaear yn llong ofod a’n bod yn dechrau mynd ati ar hap i dorri gwifrau gyda’r label ‘cymorth bywyd’ arnyn nhw, byddai ein goroesiad yn y fantol mewn dim o dro.  Po fwyaf o rywogaethau a gollwn, y mwyaf brau fydd y systemau. Mewn gwirionedd, y gylfinir yw caneris pwll glo system sy’n dadfeilio.”

A dweud y gwir mae Cyswllt Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad (Wildlife and Countryside Link) wedi dod i gasgliad tebyg drwy nodi bod y Gylfinir Ewrasiaidd yn un o’r ‘10 rhywogaeth sy’n gallu helpu i achub y byd’* Felly beth maen nhw’n ei olygu gyda’r fath honiad? Yn gyntaf, mae achub y gylfinir yn golygu ein bod yn dod â budd i amrywiaeth o dirweddau o wastaddedau lleidiog i rostir, o borfa arw ar dir uchel i laswelltir gwlyb arfordirol ac o ddôl gwaelod dyffryn i foryd.

Un o’n prif dasgau ym mhrosiect Cri’r Gylfinir yw adfer y mawndiroedd sy’n cael eu defnyddio gan y gylfinir i fagu cywion. Rydyn ni’n gwneud hyn drwy cau ffosydd, ailbroffilio torlannau a chreu pyllau bas. Mae’r gylfinir yn ymateb yn dda i waith o’r fath oherwydd ei bod yn anodd i ysglyfaethwyr mamalaidd symud o gwmpas yn y tirweddau corsiog hyn. Mae hi’n hawdd i’r cywion roi eu pigau meddal byr yn y tir meddal ac maen nhw’n ffynnu ar bryfed dŵr. Mae adfer gwlyptiroedd fel hyn hefyd yn allweddol i gynyddu faint o garbon sy’n cael ei gloi yn y ddaear, gan ei atal rhag cael ei ryddhau i’r atmosffer a chyfrannu at newid yn yr hinsawdd. Mae llifogydd i lawr yr afon hefyd yn llai tebygol o ddigwydd gan mai prif gydran corsydd, mwsogl migwyn, yw’r system storio dŵr orau. Mae gwlyptiroedd corsiog yn ffafriol i lu o rywogaethau fel planhigion cors arbenigol, gloÿnnod byw a gweision y neidr ac felly mae cynefinoedd gwlyptir sydd mewn cyflwr da yn gyforiog o fywyd gwyllt.

Mewn rhai tirweddau mewndirol a ddefnyddir gan y gylfinir i fagu cywion, maen nhw’n nythu mewn dolydd ar waelod dyffrynnoedd sy’n cael eu rheoli gan ffermwyr i gynhyrchu silwair. Drwy oedi cyn torri’r silwair mewn caeau sy’n cael eu defnyddio’n benodol gan y gylfinir tan ar ôl i’r cywion fagu plu, bydd rhagor o barau o’r gylfinir yn llwyddo i gynhyrchu cywion a bydd yr adar eraill sy’n nythu ar y ddaear fel y gornchwiglen yn magu cywion yn llwyddiannus. Mae planhigion y ddôl yn cael amser i flodeuo ac mae’r ddôl yn llawn sŵn pryfed yn bwydo ar y glaswellt a’r blodau gwyllt.

Cynefin arall bydd y gylfinir yn ei ddefnyddio i fagu cywion yw caeau brwynog ac mae Cri’r Gylfinir yn gweithio yn y caeau yma drwy dorri’r brwyn ac annog y ffermwyr droi gwartheg i’r caeau i’w pori er mwyn i’r brwyn fod yn llai dwys ac o uchder gwahanol. Mae’n ymddangos ei bod yn well gan y gylfinir nythu yn yr amodau hyn. Maes o law bydd tail y gwartheg yn denu pryfed sydd wedyn yn denu gwenoliaid.

Mae’r holl ymdrech hon i sicrhau bod y gylfinir yn cynhyrchu cynifer â phosibl o gywion yn golygu y bydd rhagor o ylfinirod yn treulio’r hydref a’r gaeaf ar ein morydau a’n gwastadeddau llaid ac felly’n atal y dirywiad yn nifer y gylfinirod sy’n gaeafu. Mae eu galwad fyrlymus yn bywiocau tro ar hyd yr arfordir yn y gaeaf ac mae eu pigau hir sy’n cael eu gwthio i’r ddaear yn sefydlogi’r gwastadeddau llaid gan sicrhau bod carbon yn cael ei ddal yma hefyd. Yn fwyfwy, rydyn ni’n ceisio rheoli’r ffordd mae’r môr yn rhyngweithio â’r arfordir er mwyn gadael i rai ardaloedd gael eu gorlifo sy’n creu glaswelltir llawn infertebrata sy’n ddelfrydol i ylfinirod sy’n twrio am fwyd.

Er bod llawer ohonom sy’n gweithio ar brosiect Cri’r Gylfinir yn gallu teimlo bod ein gwaith yn anhunanol iawn ac yn golygu rhywfaint o aberth, nid yw ein gwirfoddolwr Keegan o’r un farn: “Os ydych chi’n debyg i mi, ac yn ei chael hi’n anodd malio am aderyn anghyfarwydd…., efallai fe welwch chi fod helpu i’w ddiogelu yn weithred hunanol i sicrhau eich goroesiad eich hun yn y pen draw.”

* https://www.wcl.org.uk/assets/uploads/img/files/10_species_that_can_help_save_the_world_FINAL_1.pdf